Eenzame veroordeling

Het blijft een lastige, vrijwel onoplosbare kwestie: als een soldaat uit een oorlog terugkomt en hij maait vervolgens 30 schoolkinderen neer, wie is er dan schuldig? De soldaat zelf? Of de maatschappij die hem die oorlog instuurde en hem opzadelde met beelden die zijn netvlies nooit meer zullen verlaten? Een soortgelijke discussie lijkt momenteel op gang te komen over Karst Tates. Hij wordt tot symbool verheven van de individualisering van de maatschappij en de eerste sympathisanten hebben zich reeds gemeld. Het televisieprogramma Rondom 10 ontving tientallen mailtjes van mensen die zich ook eenzaam en gefrustreerd voelen en zijn actie wel zeggen te begrijpen. Om er vervolgens haastig aan toe te voegen dat zij zelf zo’n daad nóóit zouden begaan. Voor je het weet, word je in de boeien geslagen, tenslotte.

Een interessante vraag is of je met geweld en terreur een maatschappij bewust maakt van de misstanden die je zo kwellen. Ik denk het niet. Ondanks de genoemde discussie zou de overgrote meerderheid van de Nederlanders Karst Tates aan de hoogste boom hebben willen ophangen als hij niet aan zijn verwondingen was overleden. Sommigen vinden het zelfs jammer dat hij dood is, ze hadden hem graag zelf om zeep geholpen. Leiders zeggen dat het land in zijn ziel is geraakt en gaan compleet voorbij aan de boodschap die Tates wellicht had. Het gevolg van de aanslag op 30 april is niet dat Nederland socialer wordt, maar dat het onderlinge wantrouwen verder toeneemt. We gaan niet plotseling op de koffie bij die buurman die je bijna nooit ziet, maar worden nog banger voor hem dan we stiekem al waren.

De hele discussie is overigens wel wat vreemd: Karst Tates heeft na het ongeluk gezegd dat zijn actie gericht was tegen het Koninklijk Huis. Geen woord over eenzaamheid of haat jegens de samenleving. Dat vrijwel iedereen vervolgens aanneemt dat we het onderliggende motief toch in die hoek moeten zoeken, zegt veel over het collectieve schuldgevoel dat onbewust in velen van ons blijkt te sluimeren.